Çevrim İçi Yazılı Haberler ve Video İçeriklerinde Milli Teknoloji Hamlesi: Karşılaştırmalı Bir Söylem Analizi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21043536Keywords:
Eleştirel söylem analizi, medya okuryazarlığı, Milli Teknlojoji Hamlesi, çevrim içi yazılı haberler, video haberlerAbstract
Bu çalışma, Türkiye’nin Milli Teknoloji Hamlesi’nin çevrim içi yazılı haberler ve video haber içeriklerinde nasıl söylemsel olarak inşa edildiğini incelemektedir. Milli Teknoloji Hamlesi, Türkiye’nin teknolojide dışa bağımlılığını azaltmayı ve yerli ile millî üretim, savunma sanayisi, yapay zekâ, dijital altyapı ve ileri teknolojiler alanlarında özgün kapasite geliştirmeyi hedefleyen kapsamlı bir ulusal strateji olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda araştırma, aynı teknoloji temalı içeriğin farklı medya ortamlarında tema, özne konumlandırması, sözcük seçimi, metafor kullanımı ve mecraya özgü anlatım stratejileri aracılığıyla nasıl dönüştüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada, Van Dijk’in makro yapı ve mikro yapı modeline dayalı betimsel ve karşılaştırmalı söylem analizi deseni kullanılmıştır. Araştırmanın veri setini, 2025 yılı içinde yayımlanan ve amaçlı örnekleme yoluyla seçilen 10 çevrim içi yazılı haber ile 10 video haber içeriği oluşturmaktadır. İçerikler; Milli Teknoloji Hamlesi ile doğrudan ilişkili olma, bilgilendirici haber niteliği taşıma, belirlenen zaman aralığında yayımlanma ve yorum türü içerik olmama ölçütlerine göre seçilmiştir. Video haberler, yazılı haberlerle karşılaştırılabilir hâle getirilmek amacıyla sistematik olarak yazıya dökülmüş; müzik, ses, kurgu, görsel vurgu ve çekim tercihleri gibi çok kipli unsurlar ayrıca not edilmiştir. Analiz sürecinde veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen Söylem Analizi Kodlama Formu aracılığıyla makro yapı, mikro yapı ve mecraya özgü özellikler bakımından analiz edilmiş kodlama süreci bağımsız kodlama ve uzlaşıya dayalı değerlendirme yoluyla yürütülmüştür. Bulgular, çevrim içi yazılı haberlerin Milli Teknoloji Hamlesi’ni daha çok rasyonel, planlı ve uzun vadeli bir kalkınma süreci olarak sunduğunu göstermektedir. Buna karşılık video haberlerde söylem; teknolojik ürünler, savunma sanayisi çıktıları, görsel etki ve başarı vurgusu üzerinden daha duygusal, dramatik ve güç odaklı biçimde kurulmaktadır. Çalışma, teknoloji haberlerinin yalnızca bilgi aktarmadığını, aynı zamanda mecra özelliklerine bağlı olarak anlam, duygu ve toplumsal algı ürettiğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, öğrencilerin medya içeriklerini yalnızca verilen mesaj açısından değil, mesajın nasıl kurulduğu açısından da değerlendirebilmelerini destekleyen eleştirel medya okuryazarlığı uygulamalarının önemine işaret etmektedir.
References
Akdağ, M. (2014). Gündelik hayat ve medya üzerine [Yayımlanmamış çalışma]. Erciyes Üniversitesi Akademik Veri Yönetim Sistemi. https://avesis.erciyes.edu.tr/yayin/fcc19ee4-a0f7-4b0a-8d60-27792393b412/gundelik-hayat-ve-medya-uzerine
Arslan, S. (2021). Devrim arabasından Türkiye’nin otomobiline: Toplumsal zihniyetin dönüşümü. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(46), 1–18. https://doi.org/10.31795/baunsobed.942702
Bateman, J. A., & Tseng, C.-I. (2023). Multimodal discourse analysis as a method for revealing narrative strategies in news videos. Multimodal Communication, 12(3), 261–285. https://doi.org/10.1515/mc-2023-0029
Bulut, M. A., Birgili, B., Koçoğlu, M., Gülünay, O., & Baş, F. R. (2024). Teknoloji ve bilim merkezlerinin Milli Teknoloji Hamlesine katkıları ve T3 Vakfı örneği. BABUR Research, 3(2), 117–132. https://izlik.org/JA43CF95RD
Campbell, J. L., Quincy, C., Osserman, J., & Pedersen, O. K. (2013). Coding in-depth semistructured interviews: Problems of unitization and intercoder reliability and agreement. Sociological Methods & Research, 42(3), 294–320. https://doi.org/10.1177/0049124113500475
Devrim, N. (2023). Medya okuryazarlığı, medyaya güven ve demokrasi. Anlambilim MTÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 3(1), 275-283. https://izlik.org/JA76EM88DH
Dönmez, İ. (2023). Newspapers in Science Communication: A Content Analysis on Science and Technology News. Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences, 10(1), 93-112. https://doi.org/10.17336/igusbd.915432
Duran, K. N., & Yeniceler, İ. (2019). Gelenekselden yeni medyaya geçiş sürecinde içerik üretimi sürecinin dönüşümü: Cüneyt Özdemir YouTube kanalı. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 3(3), 200–212.
Egeresi, Z., & Pénzváltó, N. (2025). Turkish Techno-Nationalism in the Making: The Rise of the Defence Industry and its Political Instrumentalisation. Romanian Journal of European Affairs, 25(2), 26-46.
Eksilmez, İ. (2020). Bir referans çerçevesi olarak "yerli ve milli" ve milli savunma sanayii sektörüne yansımaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Fairclough, N. (2010). Critical discourse analysis: The critical study of language (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315834368
Golafshani, N. (2003). Understanding reliability and validity in qualitative research. The qualitative report, 8(4), 597-607.
İlhan, E. (2015). Medya okuryazarlığı dersi ve yeni medya algısına etkisi. Erciyes İletişim Dergisi, 4(1), 56–72. https://doi.org/10.17680/akademia.v4i1.5000033736
İnal, A. (1996). Haberi okumak. Temuçin Yayınları.
Jolls, T., & Thoman, E. (2008). Medya okuryazarlığına genel bir bakış ve sınıf içi etkinlikler (C. Elma, A. Kesten, Ş. Çınkır, A. N. Dicle, E. Mercan, & Ö. Palavan, Çev.). Ekinoks Yayınevi.
Kacır, M. F., Şeker, M., & Doğrul, M. (Eds.). (2022). Millî teknoloji hamlesi: Toplumsal yansımaları ve Türkiye’nin geleceği. Türkiye Bilimler Akademisi.
Kalkan, D. (2025). Savunma sanayisinde milli teknoloji hamlesi: Ankara ili örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (86), 582–596. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1768309
Kara, Ç. (2019). Ortaokul öğrencilerinin yeni medya kullanım alışkanlıkları ve medya okuryazarlık farkındalıkları üzerine nitel bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Köse, A., Güner, D., & Turgut, A. (2024). Yapay zekâ haberlerinde kullanılan çerçeveler: İnsanlık için yeni bir umut ya da yeni bir tehdit. TAM Akademi Dergisi, 3(2), 164–179. https://doi.org/10.58239/tamde.2024.02.002.x
Maraşlı, M. C. (2018). 15 Temmuz filmlerinde milliyetçiliğin sunumu: “Cumhurbaşkanlığı 15 Temmuz Belgeseli” örneği. International Journal of Social Sciences and Education Research, 4(3), 514–529. https://doi.org/10.24289/ijsser.428849
Mehta, R., & Guzman, L.D. (2018). Fake or Visual Trickery? Understanding the Quantitative Visual Rhetoric in the News. The journal of media literacy education, 10, 104-122.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
Mutlu, N. (2020). Tekno-Milliyetçilik Üzerine Kavramsal Bir Değerlendirme. Kamu Yönetimi Ve Politikaları Dergisi, 1(1), 60-77. https://izlik.org/JA97KZ83ZD
Nas, A. (2017). Türkiye’de 4.5G reklamlarında hızın kültürel temsili. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 52, 67–87. https://doi.org/10.17064/iuifd.333135
Özer, Ö. (2022). Eleştirel söylem çözümlemesi: Haber örnekleri üzerinden bir inceleme. Etkileşim, 5(9), 36–54. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2022.5.9.154
Özkan, H. (2021). Algı ve gerçek arasında imam hatip okulları: Medyada imam hatip okullarının başarısının ele alınışı üzerine bir inceleme. Talim, 4(2), 55–70. https://izlik.org/JA32GP53GG
Patton, M. Q. (2014). Qualitative research and evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE.
Pazarbaşı, B., & Kachybekova, F. (2025). Dijital göçmenlerin sosyal medyada haber tüketim alışkanlıkları ve sahte haberle mücadele stratejileri: Kırgızistan örneği. Mecmua, (20), 52–84. https://doi.org/10.32579/mecmua.1782174
Reich, Z. (2016). Comparing news reporting across print, radio, television and online: Still distinct manufacturing houses. Journalism Studies, 17(5), 552–572. https://doi.org/10.1080/1461670X.2015.1006898
Sarısakaloğlu, A. (2021). Framing Discourses in Turkish News Coverage Regarding Artificial Intelligence Technologies’ Prospects and Challenges. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 37, 20-38. https://doi.org/10.17829/turcom.803338
Temizhan, S., Denli, E., & Öztürk, K. E. (2023). Awareness of the national technology movement. Journal of Current Researches on Social Sciences (JoCReSS), 13(3), 325–340.
Türkoğlu, H. S. (2017). Çocukların televizyon izleme davranışlarında medya okuryazarlığı dersinin etkisi üzerine bir alan araştırması. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 2(1), 27–46.
Ulu-Aslan, E. (2024). Türkçe dersi izlencelerinde medya okuryazarlığı üzerine bir durum tespiti. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(42), 2218–2237. https://doi.org/10.35675/befdergi.1473713
Ülker, M. (2020). Gazetelerin Olumlu veya Olumsuz İçeriklerini, Eleştirel Medya Okuryazarlığı Anlayışıyla Çözümleme. Kastamonu Education Journal, 28(3), 1142-1153. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3488
Van Dijk, T. A. (2001). Critical discourse analysis. In D. Tannen, D. Schiffrin, & H. Hamilton (Eds.), Handbook of discourse analysis (pp. 352–371). Blackwell.
Van Dijk, T. A. (2013). News as discourse. Routledge.
Yaşa, H. (2025). Sentiment analysis of news videos about artificial intelligence in Turkey: A YouTube case. Revista de Comunicación de la SEECI, 58, 1–22. https://doi.org/10.15198/seeci.2025.58.e897
Yavuz, İ., & Arhan, S. (2016). Medya Okuryazarlığı Dersine Yönelik Millî Eğitim Bakanlığı Politikaları. Çocuk ve Medeniyet, 1(2), 95-110. https://izlik.org/JA98NN23ZW
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Journal of Emerging Educational Studies
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
This work is licensed under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International
